CLASS 8 , ਯੋਗ CHAPTER -7

ਯੋਗ  CHAPTER -7

1,2 ਅੰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1. ਯੋਗਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ ?

 ਉੱਤਰ- ਯੋਗਾ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਰੀਰਿਕ , ਮਾਨਸਿਕ , ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਵਿਕਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2. ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਗਰਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

 ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3. ਯੋਗਾ ਆਸਨ ਦਾ ਕੋਈ ਇਕ ਉਦੇਸ਼ ਦੱਸੋ । 

ਉੱਤਰ- ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ - ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4 , ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ । 

ਉੱਤਰ- ਯਮ , ਨਿਯਮ , ਆਸਨ , ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ , ਤਿਹਾਰ , ਧਾਰਨਾ , ਧਿਆਨ , ਸਮਾਧੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5. ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਅੱਠ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6 . ਯਮ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹੜੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ?

 ਉੱਤਰ- ( 1 ) ਅਹਿਸਾ ( ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ।

           ( 2 ) ਸੱਚ ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲਣਾ )

         ( 3 ) ਅਸਤੇਯ ( ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ ) 

        ( 4 ) ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆ ( ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਵਰਤਣਾ ) 

        ( 5 ) ਅਪਰਿਗ੍ਰਹਿ

 ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7. ਨਿਯਮ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ? 

ਉੱਤਰ- “ ਨਿਯਮ ' ਦਾ ਅਰਥ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੋ ਤਿ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8. ਨਿਯਮ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ( 1 ) ਸੋਚ ( ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁਧੀ ) ( 2 ) ਸੰਤੋਖ ( ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣਾ । ( 3 ) ਤਪ ( ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਹਿਣਾ ) ( 4 ) ਸਵਾਧਿਆਏ ( ਆਤਮ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ) ( 5 ) ਈਸ਼ਵਰ ਪਾਣਿਧਾਨ ( ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ) 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9. ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕੀ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਲਿਆਉਣਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10. ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ  ਕੀ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ( ਅੰਤਰ ਮੁਖੀ ) ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ , ਤਾਂ ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ‘ ਤਿਹਾਰ ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11. ਧਾਰਨਾ ਕੀ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਅਧਿਆਤਮਕ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12. ਧਿਆਨ ਕੀ ਹੈ ? 

ਉਤਰ- ‘ ਧਿਆਨ ' ਦਾ ਅਰਥ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਗਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13 . ਸਮਾਧੀ ਕੀ ਹੈ ? 

ਉਤਰ- ਸਮਾਧੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮਾਧੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਇਨਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੀਨ - ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ । 

1,2 Marks Que-Ans

Question 1. What is the purpose of yoga?

 A. The aim of Yoga is to bring the soul of a human being into harmony with God through physical, mental, emotional and spiritual development.

Q2. What should be done before practicing yoga?

A. The body should be warmed up before practicing yoga.

 Question 3. State one of the objectives of Yoga Asana.

A. Ethical values ​​- to raise prices.

Question 4, Write the names of the eight limbs of Ashtanga Yoga.

Answer: Yam, Niyam, Asan, Pranayama, Tihar, Dharana, Dhyana, Samadhi.

Q5. What is meant by Ashtanga Yoga?

Answer: Ashtanga Yoga means eight types of yoga.

Question 6. What ethical values ​​are represented by Yum?

 Ans- (1) Ahisa (non-violence).

           (2) not telling the truth)

         (3) Falsehood (not stealing)

        (4) Brahmacharya (exercising restraint in the pleasures arising from all the senses)

        (5) Absence

 Q 7.What are the rules?

Answer: “Niyam” means to keep the body and mind pure and holy. With the help of this, the other two jealousies can be eradicated.

Question 8. What is included in the rule?

Ans- (1) Thought (purification of body and mind) (2) Contentment (to be satisfied and happy.) (3) Tap (to be self-disciplined) (4) Swadhyaye (self-contemplation) (5) Ishwar Panidhan (of God) Full confidence)

Question 9. What is Pranayama?

A. Pranayama is the act of controlling the breathing and bringing it into harmony.

Question 10. What is Pratihar?

Answer: When a human being removes all his senses from external subject disorders (inter-oriented), this action is called 'Tihar'.

Q11. What is a concept?

Answer: When the mind is inclined to do something and is able to keep itself in the same state for some time, then it is called dharna, meaning to turn the mind towards the spiritual direction or God.

Question 12. What is meditation?

Answer: 'Dhyana' means to keep the mind engaged in a single subject without external and internal obstacles.

Question 13. What is Samadhi?

Answer: Samadhi is the state when the one who practices Samadhi becomes so absorbed in his devotion and devotion that he forgets the world and he becomes absorbed in the Bandagi of God. Doing so is Smadhi.

3 ਅੰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1. ਯੋਗ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ? 

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਰਿਸ਼ੀ - ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ । ਯੋਗ ਅੱਜ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਹੈ । ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫੁਰਤੀਲਾ , ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ਟ - ਪੁਸ਼ਟ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਯੋਗ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਧਨ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2. ਯੋਗ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕਜੁੱਟ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਦਾ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹੈ । ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਇਸ ਮਿੱਠੇ ਸੁਮੇਲ ਦਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ । ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੇਵਲ ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਯੋਗਾ ਸਾਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3. ਯੋਗ ਦਾ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ : 

        ( 1 ) ਯੋਗ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੂਸਤ ਕਰਦਾ ਹੈ । 

        ( 2 ) ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਕਸਰਤ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।

         ( 3 ) ਯੋਗ ਕਸਰਤ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਿਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । 

        ( 4 ) ਇਹ ਸਾਡੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਦਾ ਹੈ । 

        ( 5 ) ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤਨਾਓ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

         ( 6 ) ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦਿਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । 

        ( 7 ) ਇਹ ਮਾਨਸਿਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ । 

        ( 8 ) ਇਹ ਆਦਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4. ਯੋਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹਨ ? 

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ 

        ( 1 ) ਸਿਹਤਮੰਦ ਬਣਾਉਣਾ । 

        ( 2 ) ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ' ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣਾ । 

        ( 3 ) ਭਾਵਨਾਵਾਂ ' ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ 

        ( 4 ) ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੀਵਨ 

        ( 5 ) ਉੱਚ - ਪੱਧਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5. ਯੋਗ ਸਾਡੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਆਸਣ ਇੱਕ ਸਰੀਰਿਕ ਕਸਰਤ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤਾਕਤਵਰ , ਤੰਦਰੁਸਤ ਅਤੇ ਚੁਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਭਿੰਨ - ਭਿੰਨ ਯੋਗ ਆਸਣ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਿੰਨ - ਭਿੰਨ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਨਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ ਆਸਣ ਕਰਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6 . ਯੋਗ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ' ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਨਾ ਕੇਵਲ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰ ਕੇ ਸਥਿਰ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ' ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਆਤਮ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਦਕਾ ਉਹ ਔਖੇ ਤੋਂ ਔਖੇ ਵੇਲੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਸਗੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਮਣਾ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਛੇਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ T ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7. ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ' ਤੇ ਕਾਬੂ ਕਿਵੇਂ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ?

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਯੋਗ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖ ਕੇ ਔਖੀ ਤੋਂ ਔਖੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸੌਖਿਆਂ ਗੁਜ਼ਾਰਦਾ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8. ਯੋਗ ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਯੋਗ ਮਨ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਇਸ ਕਾਰਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ , ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ , ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9. ਯੋਗ ਉੱਚ - ਪੱਧਰ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ , ਸਾਧਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੰਤਰ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਅਵਸਥਾ ਤੇ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਈ ਅੰਤਰ - ਆਤਮਾ ਸਦਕਾ ਸਹਿਜ ਰਿਆਨ ਭਾਵ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਦੀ ਚੇਤਨਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10 , ਨਿਯਮ ਕੀ ਹੈ ? ਇਸ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ? 

ਉੱਤਰ- ‘ ਨਿਯਮ ਦਾ ਅਰਥ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ 

        ( 1 ) ਸੋਚ ( ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਬੁਧੀ ) 

        ( 2 ) ਸੰਤੋਖ ( ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣਾ ) 

        3 ) ਭੂਪ ( ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਹਿਣਾ ) 

        ( 4 ) ਸਵਾਧਿਆਏ ( ਆਤਮ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ।

         5 ) ਈਸ਼ਕਰ ਪਾਵਿਧਾਨ ( ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ )

ENGLISH MEDIUM 

3 Marks  question answer

Question 1. What is yoga called?

A. Yoga was born in ancient India which is the legacy of Indian sages and sages. Yoga is popular all over the world today. Through yoga activities a human being makes his body agile, his mind concentrated and his intellect sharp. It keeps the body fit. It gives man the power to fight against diseases. Enabling keeps the mind calm. It is a means of uniting the human soul with God.

Question 2. How does yoga unite the soul with God?

Answer: Yoga is an important source of oneness with God. Our body is the medium of this sweet union. Achieving God is possible only with a healthy body because yoga makes us healthy so it is the source of uniting the soul with God which is called perfect life.

Question 3. What is the significance of yoga?

The importance of post-yoga is as follows:

        (1) Yoga makes our body healthy.

        (2) It cures diseases of the body through exercise.

         (3) Yoga strengthens the muscles of our body through exercise.

        (4) It maintains our mental balance.

        (5) It relieves mental stress.

         (6) It relieves the worries of our body.

        (7) It removes mental weakness.

        (8) It improves habits.

Question 4. What are the main objectives of yoga?

Answer- The main purpose of yoga

        (1) Keeping healthy.

        (2) Strengthen mentally.

        (3) Controlling emotions

        (4) Spiritual life

        (5) Achieving a higher level of consciousness.

Question 5. How does yoga make our body healthy?

Answer: Yoga asana is a physical exercise. With proper and regular yoga practice, one's body is always strong, healthy and alert. Different yoga postures keep different parts of our body and systems healthy and increase our ability to fight diseases. That is why doing yoga asanas is very beneficial for everyone.

Question 6. How does yoga make our body mentally strong?

Answer: Yoga not only makes a person physically strong but also keeps his mind stable by concentrating which makes him mentally strong and builds self confidence. Due to this self-confidence he does not panic at all in the most difficult of times but faces his difficulties with courage and is able to solve every problem quickly.

Question 7. How can we control our emotions through yoga?

Answer: Yoga enables a person to control his emotions. This maintains the balance of his mind. That is why yoga has proved to be a boon for those who are surrounded by worries and anxieties. Yoga keeps the mind calm and enables the human being to control his emotions even in the most difficult hour and the human being spends his life happily and easily.

Question 8. How is yoga important for our spiritual life?

Answer: Yoga helps the mind to concentrate which makes them feel spiritually at peace. Because of this they develop religious beliefs, human values, principles of life and ethics.

Question 9. How is yoga necessary for attaining a higher level of consciousness?

A. Through concentration of the mind, sadhana and other spiritual practices the inner soul can be connected with the spiritual power. In this way, due to the inner soul, which has reached a higher stage, Sehaj Ryan, meaning a higher level of consciousness, is achieved.

Question 10, What is the rule? How can this eliminate jealousy?

Answer: The rule means to keep the body and mind pure and holy. It helps to eliminate jealousy towards others and includes the following:

        (1) Thinking (body and mind intelligence)

        (2) Contentment (to be satisfied and happy)

        3) Bhoop (being self-disciplined)

        (4) Swadhyaye (self-reflection).

         5) Ishkar Pavidhan (complete faith in God)

     5 ਅੰਕ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ 

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1 , ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਕੀ ਹੈ ? ਇਸ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗ ਕਿਹੜੇ ਹਨ ? ਵਰਨਣ ਕਰੋ ।

ਉੱਤਰ - ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਹੋਈ ਹੈ ਅਸ਼ਟ + ਅੰਗ  । ਅਸ਼ਟ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੱਠ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਹਿੱਸਾ । ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਕਾਫ਼ੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ । ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ , ਮਨ ਤੇ ਕਾਬੂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਯਮ , ਨਿਯਮ , ਆਸਣ , ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ , ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ , ਧਾਰਨਾ , ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ । ਇਹ ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤ , ਮਨ ਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ । ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦੇ ਅੱਠ ਅੰਗ ਹੋਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ : 

        1. ਯਮ - ਯਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਾਧਨਾ । ਯਮ ਕੁਝ ਸਿਧਾਂਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ , ਜੋ ਨਿਮਨਲਿਖਤ ਹਨ : 

( 1 ) ਅਹਿੰਸਾ ( ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰਨਾ । 

( 2 ) ਸੱਚ ( ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲਣਾ । 

( 3 ) ਅਸਤੇਯ ( ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰਨਾ । 

( 4 ) ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀਆ ( ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਵਰਤਣਾ ) 

( 5 ) ਅਪਰਿਗ੍ਰਹਿ ( ਜ਼ਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ) 

        2. ਨਿਯਮ - ਨਿਯਮ ਦਾ ਅਰਥ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਣਾ ਹੈ । ਇਸ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਤਿ ਈਰਖਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ 

( 1 ) ਸੋਚ ( ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ) 

( 2 ) ਸੰਤੋਖ ( ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣਾ । 

( 3 ) ਤਪ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਰਹਿਣਾ ) 

( 4 ) ਸਵਾਧਿਆਏ ( ਆਤਮ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨਾ ) 

( 5 ) ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਾਣਿਧਾਨ ( ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ) 

        3. ਆਸਣ - ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅੰਗ ਆਸਣ ਹੈ । ਇਹ ਉਹ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੋਵੇਂ ਸਥਿਰ ਹੋਣ । ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਸ਼ਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ । ਇਸ ਲਈ ਆਸਣਾਂ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ । ਆਸਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਾੜੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫੁਰਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ । ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਨਰੋਏ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਨ ਲਈ ਆਸਣ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ । 

        4. ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ - ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਲਿਆਉਣਾ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚਦਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਬਸ ਇਸੇ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸਾਹ ਕਿਰਿਆ ਕਿਹ = ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰ ਨਾਲ ਫੇਫੜੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦਿਲ ਫੇਫੜੇ , ਦਿਮਾਗ , ਪਾਚਨ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ।

        5. ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ - ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ( ਅੱਤਰ ਮੁਖੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ , ਇਸ ਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਤਿਹਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਤਿਹਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਤਿਹਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ , ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ , ਤੰਦਰੁਸਤ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ । 

        6. ਧਾਰਨਾ - ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਿਸੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਅਧਿਆਤਮਕ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਲ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਧਾਰਨਾ ਹੈ । ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਮ , ਨਿਯਮ , ਆਸਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਆਦਿ 99 ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਹੀ ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਧਾਰਨਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ' ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ , ਸਥਿਰ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਮਨ ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । 

        7 , ਧਿਆਨ - ਧਿਆਨ ' ਦਾ ਅਰਥ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਲਗਾਈ ਰੱਖਣਾ ਹੈ । ਸਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਿਆਨ , ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਪਰਿਪੱਕ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਰੂਪ ਹੈ । ਧਿਆਨ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਮਨ ਆਪਣੀ ਚੰਚਲਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰਿਪੱਕਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਧੋਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । 

        8. ਸਮਾਧੀ - ਸਮਾਧੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਮਾਧੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਲਗਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਇਨਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੀਨ - ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਰਥਾਤ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਸਮਾਧੀ ਹੈ । ਸਮਾਧੀ ਧਿਆਨ ਦੀ ਚਰਮ ਸੀਮਾ ਹੈ । ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇਨਸਾਨ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ । ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਇਸੇ ਅਵਸਥਾ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਹੈ । 

        ਉਪ੍ਰੋਕਤ ਅਸ਼ਟਾਂਗ ਯੋਗ ਦੇ ਅੱਠਾਂ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੀ ਇਸੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ENGLISH MEDIUM

       5 Marks question answer

Question 1, What is Ashtanga Yoga? What are its eight limbs? Explain.

Answer: The word Ashtanga is derived from two Sanskrit words Asht + Anga. Asht means eight and Aag means part. It is very difficult to follow Ashtanga Yoga. Through Ashtanga Yoga, a human being can control his social life, mind and make his body powerful. Ashtanga Yoga has eight parts, Yam, Niyam, Asan, Pranayama, Pratihar, Dharana, Dhyana and Samadhi. These eight types of organs play an important role in keeping the human body healthy, strengthening the mind and attaining God. The eight limbs of Ashtanga Yoga are as follows:

        1. Yam - Yam means cultivation of the body. Yum represents some of the principles, which are as follows:

(1) Non-violence.

(2) Truth (not lying).

(3) Falsehood (not stealing).

(4) Brahmacharya (exercising restraint in the pleasures arising from all the senses)

(5) Abstinence (not wanting more than necessary and not wanting other people's things)

        2. Niyam - Niyam means to keep the body and mind pure and holy. It helps to eliminate the jealousy of others and includes the following:

(1) Thinking (purification of body and mind)

(2) Contentment (to be satisfied and happy).

(3) Discipline to be self-disciplined)

(4) Swadhyaye (self-reflection)

(5) Ishwar Pranidhan (complete faith in God)

        3. Asan - The third part of Ashtanga Yoga is Asan. This is the state in which both the body and the soul are stable. In the state of meditation, if the body feels any kind of suffering, then the human being cannot meditate. Therefore, emphasis has been laid on asanas. Doing asanas cleanses the veins and gives vigor to the body. In addition, the body is strengthened and strengthened externally and internally. Asanas are very important for a healthy body and a peaceful life nowadays.

        4. Pranayama - Pranayama is the act of controlling the breathing and bringing it into harmony. When water is drawn in and out, this action is simply called breathing action. Pranayama should always be done in an open space and in a clean environment. Pranayama strengthens the lungs and relieves respiratory ailments. Pranayama soothes heart, lung, brain, digestion and stomach ailments.

        5. Pratihar - When a human being removes all his senses from external subject disorders (perfume-oriented), this action is called Tihar. With the help of Tihar man controls his senses. With the attainment of Pratihar the human mind Achieves the power of purification, growth in form, healthy body and involvement in Samadhi.

        6. Dharana - When the mind is inclined to perform an action and is able to keep itself in that state for some time, it is called Dharana, meaning to turn the mind towards the spiritual direction or God. . Always with the practice of Yam, Niyam, Asan and Pranayama etc. the concept is achieved. In the state of perception, the mind becomes calm, stable and concentrated by focusing on a subject. When the mind is focused on an object then the path of Bian and Samadhi is reached.

        7, Dhyan - Dhyan means to keep the mind engaged in a single subject without external and internal obstacles. In simple words, meditation is a mature and balanced form of perception. By meditating, the mind renounces its fickleness and becomes concentrated and becomes mentally mature. Carefully the dirt of the mind is washed away.

        8. Samadhi - Samadhi is the stage when the one who practices Samadhi becomes so absorbed in his devotion and devotion that he forgets the world and he becomes absorbed in the Bandagi of God, that is, removes the mind from worldly vices. Concentration is the only Smadhi. Smadhi is the ultimate limit of meditation. At this stage man enters into Smadhi then man sees only Bandagi of God. The union of Atma and God is the result of this state.

        By following the eight limbs of the above Ashtanga Yoga one can immerse oneself in God and also attain Moksha because attaining Moksha is also possible only by following this path.